THỦY MẶC

Tranh thủy mặc - Lavis.

Tranh thủy mặc hay tranh thủy mạc, là một loại hình hội họa khởi nguồn từ Trung Quốc. Thủy(水) là nước. Mặc (墨)là mực. Tranh thủy mặc được vẽ bằng mực nước, hay còn gọi là mực tàu trên giấy hoặc lụa. Tranh thủy mặc là loại hình phát triển cùng với nghệ thuật thư pháp Trung Hoa. Các chủ đề chính trong tranh thường là cây cối, hoa, phong cảnh, chim thú, người... và thường kèm theo thơ chữ.

Xu Beihong 徐悲鸿 est un peintre chinois né à Yixing dans le Jiangsu en 1895 et mort en 1953

Xu Beihong étudia la peinture à l'huile et le dessin à l'École Nationale Supérieure des Beaux-Arts en France. Ses voyages en Europe de l'ouest lui ont permis d'observer et imiter des techniques occidentales en art.
Son oeuvre intègre des techniques de peinture chinoise et occidentale. Renommé pour ses peintures chinoises et à l'huile, il devint tout aussi célèbre pour ses dessins équestres. Il attachait beaucoup d'importance au réalisme en dessin. Son oeuvre fait l'union des styles moderne et traditionnel. Directeur de l'Institut central d'art chinois, il tint plusieurs expositions en Inde, à Singapour et ailleurs.
Grâce à l'enseignement et à l'appui qu'il apporta à un grand nombre d'artistes, il contribua énormément à l'évolution de l'art chinois.
Après sa mort en 1953, un musée a été établi à Beijing dans le lieu de son ancienne résidance.
(source chine-informations)

Le lavis est une technique de peinture consistant à n'utiliser qu'une seule couleur (à l'aquarelle ou à l'encre de Chine) qui sera diluée pour obtenir différentes intensités de couleur. Le blanc est obtenu par la blancheur du support ou parfois par réhaut de blanc (craie, gouache ou encre de chine blanche par exemple).

Par extension on utilise le mot lavis pour désigner les oeuvres réalisées avec cette technique (par exemple "lavis de Victor Hugo").

Autre extension, lavis est utilisé pour désigner une façon de travailler une couleur très diluée par opposition à un travail plus dense, par exemple une aquarelle est constituée de lavis successifs rehaussés de détails.

D'un point de vue pratique il y a plusieurs méthodes de lavis :

• diluer la couleur avant de l'utiliser

• détremper le papier puis poser une couleur qui va se dilluer directement sur le papier

• poser la couleur sur le papier puis la retravailler avec un pinceau gorgé d'eau

Les effets obtenus peuvent être très différents.

Cette technique provient de Chine (VI^e siècle) et a longtemps été utilisée en Corée et au Japon (X^e siècle, nommé sumi-e).

En Extrême-Orient le trait jeté est le signe du souffle de la vie. Il est jeté avec vigueur sur la feuille suivant un flux naturel. Ce flux ne peut revenir en arrière, il laisse définitivement sa trace sur le papier. Une notion de spontanéité est donc omniprésente et correspond tout à fait aux caractéristiques de cette technique. Ce raisonnement est certainement issu de la philosophie taoïste chinoise, imprégnant toutes les techniques et la culture d'Extrême Orient. C'est probablement une des principales raisons pour laquelle cette technique restera implantée et non supplantée aussi longtemps en Extrême Orient.

C'est seulement à la Renaissance que le lavis sera utilisé par les Européens.

Nous adorons de contempler les tableaux "thủy mặc" sous le ciel d'automne. Ces tableaux en noir et blanc comme des films d'antan. Tous sont dans les nuances et la beauté du geste. Nous imaginons que produire ces tableaux le peintre devait répéter ses gestes à des milliers de fois et avoir la maitrise total de ses geste.

Une anecdote de l'époque Tang : Un grand seigneur commande un tableau "thủy mặc" à un peintre célèbre de cent mille taels d'or. Le maître donne un délai d'un an. Le jour de livraison, le seigneur arrive au domicile du peintre. Le maitre lui demanda d'attendre cinq minute. Il étala le rouleau de soie et commença d'un trait de dessiner un chrysantème. En cinq minutes le maître ait fini le tableau. Le seigneur se mettait en colère et demanda au maître "Pourquoi je doit attendre si longtemps pour un oeuvre que vous réalisez en cing petites minutes?". Le maître lui réponda "Ne soyez pas en colère Monseigneur, venez avec moi et je vous montre quelque chose!". Le maître le conduisa vers l'arrière son demeure et lui montra un batiment annexe. Le seigneur voit stocker dans une grande salle une montagne de rouleaux de soie ou chacun est un dessin du maître qui représente un brin de chrysentème. Voilà le sens du "thủy mặc", pour produire un oeuvre on doit maittriser ses gestes et ses nuances d'encre sans correction et de dégradation du noir.

(à suivre).

THƯ PHÁP

TIÊN NHAI NGHĨA PHẠM (SHENGAI GIBON 1750 - 1837) : Uống trà đi

Sengai, sinh trưởng ở vùng Mino, xuất gia vào lúc 11 tuổi, và làm tăng du phương khi 19 tuổi. Sau khi tu tập ở nhiều nơi, sư được cử trú trì chùa Shofukiji ở miền Nam Nhật Bản khi sư gần 40 tuổi. Hơn hai mươi năm sau, Sengai nghỉ ngơi và dành trọn cuộc đời còn lại cho hội họa, thư pháp và tiếp các vị khách của mình. Sư ít từ chối người xin tặng tranh hoặc thư pháp - dù rằng có một lần sư cáu tiết vì dòng thác đều đều của khách hiếu kỳ kéo đến, sư nhô đầu ra khỏi cửa và thông báo: “Hôm nay Sengai đi vắng” - thế nên sư đã sáng tác một số lượng tác phẩm đáng kể. Cũng như Bạch Ẩn, Sengai có cái nhìn hài hước về cuộc đời kết hợp với niềm ưu ái lớn lao.

Thư pháp của Sengai viết bằng chữ thảo nhưng rất rõ rành. Tính không thích khoa trương và phô diễn có thể thấy được trong nét chữ trôi chảy, tự nhiên của sư.

Il était une fois une riche marchand qui alla demander au moine Sengai Gibon de lui écrire une maxime qui pourrait être transmise dans sa famille. Le moine se mit aussitôt au travail et écrivit :

父死子死孫死
Le père meurt, le fils meurt, le petit-fils meurt

"Quel genre de maxime est-ce là ?" s'emporta le bourgeois.
"C'est une phrase riche d'enseignement", répondit le moine. "Si ton fils venait à mourir avant toi, ton chagrin serait immense, et si votre petit-fils était emporté par la mort, vous auriez tous les deux le cœur brisé. La mort ne peut être évitée, mais si elle advient dans l'ordre que j'ai détaillé ici, alors elle suit le cours naturel. Cela n'est-il pas une source de joie ?"

C’est au XIII ème siècle, à l’ère Kamakura, que des moines japonais s’intéressèrent au bouddhisme chinois. Dogen parti en Chine en 1223est celui qui assura la diffusion du chan devenu zen par la langue à son retour en 1227 dans son monastère du Kennin-ji de Kyoto où il composa en japonais le ‘’Fukanzazengi’’ ( Recommandations générale pour la pratique de zazen) contrairement à la tradition qui voulait que les textes religieux soient rédigés en chinois.

Parallèlement va se développer l’usage de l’encre monochrome dans la peinture ainsi que la traduction picturale des thèmes chinois conventionnels.

Sengai Gibon ( 1750 1838 ) connu pour son œuvre ‘Cercle, Triangle et Carré’’ dont de nombreuses interprétations ont été et sont toujours données !!!

THIỀN

THIỀN, CHAN & ZEN

(source PENG Chang Ming / Sorbonne 2003-2004)

Le mot Chan est une altération de "chan na" qui vient du sanscrit dhyana, méditation contemplative, recherche de l’éveil subit, qui remonte donc au Bouddha historique.

Le Chan est une approche typiquement chinoise du bouddhisme. Il est très éloigné des formes conventionnelles de ce mode de pensée. C’est une approche non idéalisée, parfois irrévérencieuse qui prône le mépris des écritures, de la connaissance livresque, la valorisation du geste et de l’expérience vécue. Il faut vivre selon sa nature.

C’est le vingt huitième patriarche, Bodhidarma qui introduisit ce type de bouddhisme en Chine vers 520 sous la dynastie Liang. Il est considéré comme le premier patriarche de la lignée chinoise. Son entrevue avec l’empereur attendant des compliments puis son départ brutal vers le nord pour une longue méditation face au mur d’un monastère shaolin sont restés célèbres.

Mais il faut attendre le VII ème siècle pour voir une large diffusion du Chan, grâce à sa transmission orale, sous l’impulsion du patriarche Hong ren ( 620-674 ). Après sa mort, la scission est inévitable en Chan du nord avec Shen Xiu où l’on recherche l’illumination graduelle et en Chan du sud avec Hui neng – qui a reçu la transmission de Hong ren - prônant l’éveil subit. Ces deux branches trouveront leurs expressions picturales dans les deux écoles de peintures, celle du mort plus académique, officielle, celle du sud avec le monochrome et la spontanéité de l’expressivité du trait.

Au IX ème siècle, l’approche de l’Absolu se renforce. Lin Ji ne demande-t-il pas de ‘’tuer’’ le Bouddha ! De se détacher ( tuer ) de tous les liens sociaux. Il utilise le bâton avec ses disciples. Une seconde branche du Chan avec Cao Dong préconise une approche par la méditation assisse.

du Chan au Zen.

C’est au XIII ème siècle, à l’ère Kamakura, que des moines japonais s’intéressèrent au bouddhisme chinois. Dogen parti en Chine en 1223est celui qui assura la diffusion du chan devenu zen par la langue à son retour en 1227 dans son monastère du Kennin-ji de Kyoto où il composa en japonais le ‘’Fukanzazengi’’ ( Recommandations générale pour la pratique de zazen ) contrairement à la tradition qui voulait que les textes religieux soient rédigés en chinois.

Parallèlement va se développer l’usage de l’encre monochrome dans la peinture ainsi que la traduction picturale des thèmes chinois conventionnels.

(à suivre)

THƯ PHÁP

Viết chữ đẹp, một nghệ thuật cần bảo tồn!!!

Là một người mẹ, bạn có quan tâm đến nét chữ của con mình không?

Chắc chắn 100% các bà mẹ sẽ trả lời là : Có! - Nét chữ - Nết người mà!

Tôi là một giáo viên, có hai con, một trai sắp năm thứ tư trường tiểu học Trần Quốc Thảo, một gái sắp năm tư đại học Bách khoa, cả hai cháu vì phải viết bài thật nhanh nên cả hai đều chữ xấu, cả hai đều cầm viết sai .

Vậy mà chỉ với 5 buổi học, mỗi buổi 3 giờ đồng hồ với cô mà nét chữ của con gái tôi khác hẳn, cầm viết cũng đúng cách . Bạn hãy xem đi, có tin nổi không? Nhưng đó là sự thật đấy! Sở dĩ cháu chỉ học có 5 buổi vì tính từ ngày khai giảng lớp học viết chữ đẹp đến ngày cháu đi mùa hè xanh ở Bến Tre chỉ chưa đầy 2 tuần.

Vì thấy cháu thiết tha muốn học viết chữ nên cô dạy đã đặc cách cho riêng cháu kể cả ngày chủ nhật (vì cháu còn bận đến trường chuẩn bị cho chiến dịch mùa hè ). Bạn có tin rằng chính cô cũng không thể ngờ rằng cô đã thành công trong việc dạy chữ “cấp tốc” như thế không ? Và cháu cũng nhận ra rằng cách dạy của cô cũng tác động đến cháu rất nhiều như khả năng nhớ những lời cô truyền dạy, sâu sắc hơn trong ứng xử, kiên trì hơn , bình tĩnh hơn trong nhiều tình huống để có thể giải quyết được công việc mình phải làm . Tóm lại, trong con mắt của người mẹ - là tôi – cháu đã “người lớn” hơn nhiều qua việc rèn chữ. Ngay từ buổi học đầu tiên, cháu đã cố gắng hoàn tất 11 trang bài tập viết của cô , đương nhiên là mỏi cổ, đau tay, mỏi mắt vì phải nắn nót viết từng nét chữ ! Sau khi đi mùa hè xanh về, cô còn gọi cháu đến học thêm ( miễn phí) để chữ đẹp hơn.

Bạn hãy xem nét chữ của cháu bây giờ nhé : Nói nhỏ với bạn một điều : chính tôi cũng mê tít nét chữ của cháu ( con hát, mẹ khen hay mà!) và tôi cũng được cháu chỉ cho vài chiêu luyện chữ nên chữ của tôi bây giờ cũng được học trò khen : “ Chữ cô cũng đẹp đấy chứ!” .

Tôi cũng đã giới thiệu được một vài trò cho cô dạy chữ để cô tô thêm nét đẹp cho người , cho đời !Mỗi lớp cô chỉ dạy nhiều nhất là 7 trò thôi nên trò nào sau khi “tốt nghiệp” cũng viết khá hơn, đẹp hơn . Tôi cứ nhắc mãi câu thơ khi trò của tôi viết chữ xấu : Người thì đẹp mà chữ thì xiêu vẹo Người đẹp xinh mà chữ chẳng như người Hiện giờ có một số gia đình tổ chức lớp riêng để cô dạy , trong lớp nhìn đi nhìn lại toàn cô, dì, mẹ, con, cháu cả !

Không những vậy còn có cả các doanh nhân thành đạt cũng đến tầm sư học đạo với cô đấy! Tôi luôn nhắc đến cô với lòng biết ơn sâu sắc vì những gì con gái tôi đã học được : chẳng những Nét chữ mà cả Nết người!

Theo Hoa Thủy Tinh

THƯ PHÁP

Thư pháp là một môn nghệ thuật cực hay nhưng trong diễn đàn Lam sơn chưa được đề cập đến. Xin được sơ qua 1 số nét về thư pháp Trung Hoa để mọi người cùng xem. Rất tiếc là ở đây không hỗ trợ phông chữ tiếng Trung nên sẽ có nhiều chữ tiếng Trung không đọc được.
:hoamuoigio:

Người xưa còn xem mỗi chữ Hán như một “bức vẽ” nhỏ (xuất phát từ đồ họa), nên đã nâng cao thành một thứ nghệ thuật rất đặc biệt, gọi là thư pháp, viết thế nào để nét bút thể hiện được những rung cảm thưởng ngoạn, mang đầy đủ cái đẹp khách quan (văn bản) và chủ quan (tác giả). Chẳng những là nghệ thuật, thư pháp còn là Đạo, như người xưa đã nói: ** Học tập thư pháp khả dĩ tu thân, dưỡng tính, đào dã tâm tình” (Rèn luyện thư pháp có thể sửa mình, nuôi tính và uốn nắn tình cảm). Theo từng thời kì lịch sử, thư pháp dựa trên từng tự thể khác nhau, nhưng quan trọng nhất vẫn là lệ thư, tiểu triện, khả thư và hành thư, trong đó thể thảo thư xuất phát từ chân thư và hành thư chiếm địa vị rất cao.

Người Trung Quốc cho rằng Lí Tư, thừa tướng đời Tần Thủy hoàng đế là ông tổ của thư pháp. Nhà Tần sau khi thống nhất lãnh thổ, phải tiến hành thống nhất văn hóa, trong đó chữ viết chiếm phần quan trọng, ** xa đồng quỹ, thư đồng văn”. Việc cải cách và thống nhất văn tự do Lí Tư (? – 208 TCN) thực hiện.
Đời Hán, lệ thư phổ biến, rồi nhờ cái bút lông (mao bút, do tướng Mông Điềm đời Tần phát minh), giấy (do Thái Luân đời Hán chế tạo) và mực (do Hình Di đời Hán phát minh), chữ viết uyển chuyển, biến dạng thành ra lối thảo thư. Thảo thư nẫy sinh chương thảo với Sử Du, Trương Chi, Tương truyền chính Trương Chi cải cách chương thảo thành kim thảo, nhưng nổi tiếng về kim thảo lại là hai cha con Vương Hi Chi, Vương Hiến Chi (** Thảo thánh nhị Vương). Rồi tiến một bước nữa mà ra cuồng thảo (còn gọi là đại thảo hay túy thảo), “như thế đầy lãng mạn, nét bút liên miên tiêu sát, mực đẫm lâm li hào sảng, cơ hồ say sưa loạn cuồng, nhưng kì thực có khuôn phép quy củ hẳn hoi”; ta có Trương Húc và Thích Hoài Tố đời Đường được tôn là ** cuồng thảo nhị tuyệt”

Thư và họa đi song song. Triệu Mạnh Diêu đời Nguyên nổi tiếng về hội họa với những đề tài phong cảnh, nhân vật, cây cỏ; ông vẽ theo phương châm “họa quý hữu cổ ý” (tranh vẽ quý ở chỗ có ý nghĩa cổ điển). Đồng thời, ông cũng nổi tiếng về thư pháp với các thể chính khải, tiểu khải, hành thư.

Trong lịch sử, trải qua các đời đều có những nhà thư pháp nổi tiếng, như Vương Hiến Chí sở trường về hành và thảo; Ngu Thế Nam (558 – 638) rất giỏi về chữ khắc bia với tác phẩm ** Khổng Tử miếu đường bi; Âu Dương Tuần (557 – 641) là một trong bốn nhà khải thư nổi tiếng, ba người còn lại là Chử Toại Lương (596 – 658?), Nhan Chân Khanh (709 – 785) và Liễu Công Quyền (778 – 865); Triệu Mạnh Diêu (1254 – 1322) kiêm cả chính khải, tiểu khải và hành thư. Lối viết phóng túng được gọi là cuồng thảo với Trương Húc đời Đường, Hoàng Đình Kiên (1045 – 1105) đời Tống… Một số nhà thơ Đường – Tống cũng có thành tựu về thư pháp, như Lí Ung (678 – 747), Lí Bạch (701 – 162), Dương Ngưng Thức (873 – 954), Thái Tương (1012 – 1067), Tô Thức (1037 – 1101)…
Để trở thành nhà thư pháp, người ta phải mất công khổ luyện hàng chục năm, chứ không chỉ một sớm một chiều mà thành danh. Bởi thế, Nhật Bản mới gọi là Thư đạo, bên cạnh Võ đạo và Trà đạo. Những thiên thư pháp lẫy lừng không khác gì bảo vật. Chẳng hạn, Thái Ung đời Hán viết thiên lí luận Bút pháp, đến đời Tấn, Vĩ Đản sưu tầm được, Chung Diêu cầu xin mãi không xong, uất ức sinh trọng bệnh hôn mê, vua Ngụy Thái Tổ ban cho Ngũ linh đan mới cứu tỉnh. Vĩ Đản mất, trối lại người nhà phải chôn thiên ấy như vật tùy táng. Chung Diêu lén quật mồ lấy cắp, theo đó khổ luyện ngày đêm…

Đến nay, Trung Quốc vẫn không thiếu những nhà thư pháp cống hiến những tài năng mới, đặc biệt Viên Băng Nương thành thạo “ngũ pháp đồng thư”, viết với năm cây bút cùng một lúc (tay và miệng) qua quá trình khổ luyện mấy chục năm theo phương châm do người cha (Viên Khoát Lâm) truyền dạy: “Sức sống của thư pháp là ở tính nghệ thuật của nó, chứ không phải chỉ là sự tán thưởng của số đông hiếu kì”. Một bức thư pháp đẹp phải hội đủ nhiều yếu tố, trong đó, về hình thức có điểm hoạch (đường nét tròn trặn, chìm lắng, cứng cáp, già giặn…), kết thể (cân đối, thăng bằng, ngay thẳng, biến hóa, sinh động, thống nhất, nghiêm cẩn, chênh vênh), chương pháp mối quan hệ giữa các chữ, các dòng với nhau và với toàn bài), về nội dung có thần vận (cái hồn của tác phẩm tạo nên bởi phong độ, thần thái, khí vận, tinh thần… của tác phẩm và tác giả).
Bằng nghệ thuật thư pháp, bài văn hay bài thơ ghi trên giấy, trên tranh trở thành một bức họa mang tinh thần của người viết cũng như thể hiện cái đẹp của nội dung, nó không còn là trang chữ chết cừng mà luôn luôn vận động, chứa hơi thở của cuộc sống. Những nét bút tài hoa, phóng khoáng có thể đưa tâm hồn người thưởng ngoạn cùng bay bổng tuyệt vời với tác giả, phát sinh những rung động nghệ thuật, những tình cảm, tư tưởng cao đẹp… Nhưng dù thế nào chăng nữa, nhà thư pháp cũng phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản của bút thể và tự thể, không phóng túng đến độ bí hiểm, “một mình mình biết, một mình mình hay”!

Các đại thư gia tiêu biểu của từng thời trong lịch sử Trung Hoa:


Bắt đầu từ đời Tần Thủy Hoàng Đế 秦始皇帝 có thừa tướng Lý Tư 李斯 (người thống nhất văn tự Trung Quốc, được thư pháp sử 書法史 kể là đệ nhất thư pháp gia), Triệu Cao 趙高 , Hồ Mẫu Kính 胡母敬 ,.

Đời Hán có các thư gia Sử Du 史游 , Tào Hỉ 曹喜, Thôi Viện 崔瑗 , Trương Chi 張芝, Sái Ung 蔡邕, Lương Hộc 梁鵠, Lưu Đức Thăng 劉德升,...

Đời Tam Quốc và Tây Tấn có Hàm Đan Thuần 邯鄲淳, Vỹ Đản 偉誕, Chung Diêu 鐘繇, Hoàng Tượng 皇象, Vệ Ký 衛覬, Vệ Cẩn 衛瑾 (con Vệ Ký), anh em Vệ Hằng 衛恆- Vệ Tuyên 衛宣 - Vệ Đình 衛庭 (các con của Vệ Cẩn), Tố Tĩnh 素靖 (cháu gọi Trương Chi là cậu), Lục Cơ 陸機,...

Đời Đông Tấn có gia đình Vương Hi Chi 王羲之 với các con Vương Hiến Chi 王獻之, Vương Tuần 王珣 , Vương Dân 王民

Đời Nam Bắc Triều có Bạc Thiệu Chi 薄紹之, Vương Tăng Kiền 王僧虔, Đào Hoằng Cảnh 陶弘景 (cũng là Đạo gia), Trịnh Đạo Chiêu 鄭道昭, Triệu Văn Thâm 趙文深, Vương Bao 王褒 , ...

Đời Tùy và Đường là thời kỳ đỉnh thịnh của thư pháp với các thư gia Trí Vĩnh 智永 (thiền sư Thích Trí Vĩnh), Thích Trí Quả 釋智果, Đinh Đạo Hộ 丁道護, Âu Dương Tuân 歐陽詢, Ngu Thế Nam 虞世南, Chử Toại Lương 褚遂良, Lục Giản Chi 陸柬之, Lý Thế Dân 李世民 (Đường Thái Tông 唐太宗), Vũ Tắc Thiên 武則天 (vốn là tài nhân của Thái Tông, về sau bà lên ngôi xưng là Đại Thánh Hoàng Đế 大聖皇帝, thư pháp chuyên về hành thư), Tiết Tắc 薛稷, Tôn Kiền Lễ 孫虔禮, Kính Khách 敬客, Hạ Tri Chương 賀知章, Lý Ung 李邕, Trương Húc 張旭, Hàn Trạch Mộc 韓擇木, Trương Hoài Cẩn 張懷瑾, Nhan Chân Khanh 顏真卿, Hoài Tố 懷素, Từ Hạo 徐浩, Lý Dương Băng 李陽冰, Liễu Công Quyền 柳公權, Đỗ Mục 杜牧, Cao Nhàn 高閑, ...

Đời Ngũ Đại có Dương Ngưng Thức 楊凝式, Từ Huyễn 徐鉉, ...

Đời Tống có Lý Kiến Trung 李建中, Vương An Thạch 王安石, tứ gia Tô-Hoàng-Mễ-Sái (tức là Tô Thức 蘇軾, Hoàng Đình Kiên 黃庭堅, Mễ Phế [Phất] 米芾, Sái Tương 蔡襄), Tiết Thiệu Chương 薛紹彰, Triệu Cát 趙佶 (tức là vua Tống Huy Tông 宋徽宗, với thư thể đặc thù là sấu kim thể 瘦金體), Nhạc Phi 岳飛, Lục Du 陸游, Khương Quỳ 姜夔, Trương Tức Chi 張即之, Vương Đình Quân 王庭筠, ...

Đời Nguyên có Triệu Mạnh Phủ 趙孟頫 (Tùng Tuyết Đạo Nhân 松雪道人), Tiên Vu Khu 鮮于樞, Khang Lý Quỳ Quỳ 康里夔夔 (gốc Mông Cổ), Thái Bất Hoa 泰不華, Nghê Tán 倪瓚, ..

Đời Minh có Tống Liêm 宋濂, Tống Toại 宋璲 (con Tống Liêm), Tống Khắc 宋克, Tống Quảng 宋廣, Du Hòa 俞和, Giải Tấn 解縉, Thẩm Độ 沈度, Trình Nam Vân 程南雲, Trần Hiến Chương 陳獻章, Thẩm Chu 沈周, Chúc Duẫn Minh 祝允明, Văn Trưng Minh 文徵明, Văn Bành 文彭 (con Văn Trưng Minh), Lý Đông Dương 李東陽, Vương Sủng 王寵, Trần Thuần 陳淳, Vương Trĩ Đăng 王稚登, Từ Vị 徐渭, Đổng Kỳ Xương 董其昌, Hình Đồng 邢侗, Trương Thụy Đồ 張瑞圖, Hoàng Đạo Chu 黃道周, Nghê Nguyên Lộ 倪元璐, ...

Đời Thanh có Phó Sơn 傅山, Vương Đạc 王鐸, Kim Nông 金農, Trương Chiếu 張照, Trịnh Tiếp 鄭燮, Lưu Dung 劉墉, Vương Văn Trị 王文治, Vương Thời Mẫn 王時敏, Chu Đáp 朱耷 (Bát Đại Sơn Nhân 八大山人), Trịnh Phủ 鄭簠, Đát Trọng Quang 笪重光, Trần Diệc Hi 陳亦禧, Ông Phương Cương 翁方綱, Thiết Bảo 鐵保, Quế Phức 桂馥, Tiền Điếm 錢坫, Tiền Phong 錢灃, Đặng Thạch Như 鄧石如, Y Bỉnh Thụ 伊秉綬, Bao Thế Thần 包世臣, Hà Thiệu Cơ 何紹基, Triệu Chi Khiêm 趙之謙, Ngô Xương Thạc 吳昌碩, Lý Thụy Thanh 李瑞清, Ông Đồng Hòa 翁同龢, Trương Dụ Chiêu 張裕釗, Khang Hữu Vi 康有為, Tề Bạch Thạch 齊白石, Trịnh Bản Kiều 鄭板橋,...

THƯ PHÁP

Lung linh hồn bút Việt, tình một cõi trăng mây...!

05:35' 02/01/2003 (GMT+7)

(VietNamNet) - Viết chữ quốc ngữ cho đúng, cho đẹp đã chẳng dễ dàng gì. Thời nay, việc ấy càng khó hơn khi trong hơn 20 năm qua, các đợt cải cách giáo dục đã khiến chữ và người ''điêu đứng''. Ấy vậy mà có người, hơn 30 năm qua đã sống cùng tình yêu say đắm với những con chữ quốc ngữ... Nhà thư pháp Kiều Văn Tiến Chữ của ông không những đẹp khi viết như bao người viết, mà còn đẹp khi đọc xuôi hay ngược, dọc hay ngang, khi chữ là tranh, lúc chữ là tình. Không phải là ''ông tổ'' của thư pháp chữ quốc ngữ, nhưng ông đáng được gọi là người mang đến cho những nét chữ Việt Nam sự phong phú tuyệt vời. Ông là nhà thư pháp, thư hoạ chữ quốc ngữ - Kiều Văn Tiến. Thư pháp chữ quốc ngữ là một biến thể, chữ được viết theo kiểu chữ Nho bởi không phải ai cũng có đủ vốn kiến thức chữ Nho để đọc và hiểu cho được điều mà những ''ông đồ'' gửi gắm qua các tác phẩm. Kiều Văn Tiến cũng thú nhận rằng vốn chữ Hán của mình chỉ...đếm trên đầu ngón tay. Như điều mà có lần ông thổ lộ với ông Ngô Xuân Thiên - Phó Chủ nhiệm CLB UNESCO Thư pháp Việt Nam: ''Có lẽ vì không biết nhiều chữ Hán nên tôi đã đặt hết hồn vào chữ quốc ngữ được đến như vậy''. ''Còn các nét viết mà đã không ít lần các nhà thư pháp Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc nhận làm ''anh em'' thì sao?'', ''Đó chắc là do ''gien'' di truyền của ông cố nội tôi, làm nghề bốc thuốc Bắc và rất giỏi chữ Nho''. Có câu xếp hạng về các thú chơi tao nhã được các bậc cha ông truyền lại: ''Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ kiểng''. Thú chơi chữ của Kiều Văn Tiến bắt đầu khi ông ...19 tuổi và đang là học sinh của Trường trung học Sa Đéc, Đồng Tháp. Rồi điều ''tao nhã'' nhất hồi ấy ông đã làm được là viết một bức thư tình...bằng chữ ngược cho người ông yêu. Người đó bây giờ cũng là mẹ của 3 đứa con ông, người chạy vạy lo toan cuộc sống hàng ngày, vay mượn tiền cho ông in sách để giúp ông có thể yên lòng với niềm say mê của mình. Những nét chữ ngược đầu tiên của ông được viết giản đơn theo kiểu từ trái qua phải, khi đọc ngược lại thì ra chữ thường. Rồi khi nhìn thấy chữ Hán, ông ''bắt'' được cái thần, cái tình, thế rồi ông ''vo'' những nét chữ của mình lại cho vuông vắn, vì thế chữ viết của ông có nét thanh nét đậm, nhìn qua nét chữ rất giống chữ Hán. Khi đã quá quen thuộc, ông thả hồn vào từng nét chữ, ông bước vào Thư pháp từ những câu đối, ca dao tục ngữ, câu nói hay của các danh nhân mà ông tâm đắc, thấm nhuần. Thế là chữ của ông cứ thoả sức bay bổng, uốn lượn hay sắc nét mà người đọc vẫn ''cảm'', vẫn nhận ra chữ viết với đầy đủ ý nghĩa và cảm xúc của nó. Độc đáo hơn, ông còn thể hiện chữ thành những bức tranh, một trong những bức tranh ấy là ông viết tên mình mang dáng hình một kỵ sĩ đơn thương độc mã, ấy là lúc ông đang trăn trở với việc truyền đạt thư pháp và lòng yêu chữ tới mọi người, và ông luôn day dứt rằng: có ít người yêu và quan tâm đến thư pháp chữ quốc ngữ quá! Thuở ''đơn thương độc mã''... Ông bùi ngùi nhớ lại những ngày đầu tiên viết sách. Ý tưởng bắt đầu ấp ủ từ năm 1970, khi ông nhận được lời khen tặng xuýt xoa của người xem chữ mình: ''Hay quá! Tuyệt vời quá! Sao anh không viết sách để giới thiệu chữ của mình tới nhiều người hơn...?''. 4 năm sau, bản thảo cuốn sách đầu tiên mang tên ''Quốc ngữ kỳ quan'' đã có trong tay, giấy phép xuất bản đã sẵn sằng mà tiền không có, ông ngày ngày đạp xe từ 8 giờ sáng đến 9 giờ tối ở Vũng Tàu, hết bãi trước qua bãi sau, dừng trước nhà mấy người bạn thân rồi lại ngại ngùng quay lưng. Hôm ấy, ông mạnh dạn vào Sở Tài chính vật giá tỉnh Bà Rịa, rụt rè đặt vấn đề với ông Giám đốc sở tên Trương Văn Tâm khi ấy mới lên chức được mấy ngày. Không đợi ông giới thiệu quá 10 phút, ông Tâm vội vàng nói: ''Cái này mà không ủng hộ thì ủng hộ cái gì bây giờ...!!!''. Cầm 3 triệu đồng trong tay (đủ tiền đặt cọc cho nhà in), ông đã cho ra mắt những cuốn sách đầu tiên về điều kỳ diệu của những con chữ Việt. Người ta biết đến ông nhiều hơn, ngưỡng mộ ông nhiều hơn. Mỗi lá thư của người yêu chữ gửi cho ông là một điều thôi thúc ông, nhân niềm say mê lên. Từ đó tới nay, các cuốn sách khác đúc kết từng thời kỳ sáng tạo của ông lần lượt ra đời, đó là ''Kỳ quan chữ Việt'', ''Quốc ngữ kỳ quan'', ''Nghệ thuật chữ viết'', và mới đây nhất (22/12) cuốn sách ''Sự kỳ diệu của chữ viết Việt Nam hiện đại'' đã ra đời. Vì rất mới nên niềm vui, niềm háo hức còn nguyên vẹn, cứ đi ra ngoài thì thôi, về tới nhà, ông lại mở sách của mình ra xem, đọc đi đọc lại và lấy làm mừng vì đây là cuốn sách đúc kết, tập trung hết tinh hoa trong những con chữ của ông. Nó càng đặc biệt vì có tính tập thể cao, có cái nhìn tổng hợp nhất về một loại hình thư pháp Việt Nam. Đó còn là chỗ ông gửi gắm những dấu ấn cuộc sống của mình ở nhiều nơi, nhiều nghề nghiệp đã kinh qua. Có thể, tất cả những cuốn sách đã ra mắt công chúng của ông chưa thật chuyên nghiệp ở phong cách viết, thiết kế nội dung cũng như biên tập. Nó chắc sẽ không ''bắt mắt'' và đôi khi lẻ loi trên những giá sách với sự thiết kế hiện đại, màu sắc nơi thành thị, nhưng nó thể hiện trọn vẹn tâm huyết của một người thực sự sống với và luôn luôn nghĩ về những con chữ. Ông cũng không giữ chữ cho riêng mình. Bằng chứng là trong cuốn sách mới nhất này, ông giới thiệu toàn bộ bảng chữ cái Việt Nam, các con số bằng thư pháp, chữ ngược của mình cho những người ham hiểu biết và yêu thích thư pháp có thể tự học. Trong cuốn sách, ông ca ngợi hết lời những bậc tiền nhân trong làng Thư pháp, Thư hoạ Việt Nam, ông mang ơn những người đã sáng lập ra các CLB Thư pháp để ông thỉnh thoảng có cơ hội ''phóng bút''. Ông nói, CLB thư pháp nơi ông đang sinh hoạt như một cái bể cá, và ông là một trong những con cá trong cái bể ấy. Nếu nó càng rộng, càng đẹp, càng nhiều nước thì ông càng ''tung tăng'' hơn. Ông tâm huyết với câu nói miêu tả chữ viết đạt ''đỉnh'' của một Thư pháp gia lỗi lạc Trung Quốc - Vương Hy Chi (321-379): ''Mỗi nét ngang là một đám mây trong một thế trận; mỗi nét móc là một cây cung giương lên có một sức mạnh phi thường; mỗi nét chấm phá là một tảng đá rơi xuống từ đỉnh núi cao; mỗi nét phẩy là một cái móc bằng đồng; mỗi nét sổ dài là một thân cây cổ kính, và mỗi nét phóng khoáng mảnh mai là một lực sĩ chạy thi ở tư thế sẵn sàng lao lên phía trước''. Ông cũng thừa nhận, việc in sách của mình vừa có đạo, vừa có thực. Đạo là bởi ông đã dồn hết những kiến thức của mình, trút mọi nỗi niềm vào cuốn sách mong ai đó sẽ tiếp thu được hết. Thực là vì chính những con chữ đã giúp gia đình ông chèo chống với khó khăn, song song với những đồng lương hưu giáo viên của ông để nuôi các con ăn học và sắm sửa những đồ dùng cần thiết trong gia đình. Nhưng dù có đạo hay có thực, thì vẫn có nhiều cái ''thực'' hơn, đó là sự thờ ơ, lạnh nhạt của phần đông công chúng. ''Binh minh đã về với Thư pháp Việt Nam''? Trong cuốn sách mới nhất của mình, ông đã thốt lên như vậy khi thấy một vài CLB thư pháp ra đời: Câu lạc bộ UNESCO Thư pháp Việt Nam, CLB Thư - Hoạ Thăng Long, CLB Thư pháp Huế, CLB Thư pháp chữ Việt (TP.HCM), CLB Thư học Giác ngộ...với một vài hoạt động triển lãm được báo chí, truyền hình đưa tin. Lưa thưa các lớp học thư pháp ra đời cũng khiến ông vui mừng, và rồi lại buồn rầu khi chỉ qua vài tháng học, số học viên từ hơn 100 chỉ còn phân nửa và đến khi tốt nghiệp lại càng ít hơn. Theo ông, lượng người viết thư pháp chữ quốc ngữ tập trung chủ yếu ở TP.HCM và Huế, Hà Nội chỉ mang tính chất tượng trưng và thường đi sâu vào thư pháp chữ Hán. Đôi khi, CLB Thư pháp chữ Việt ông đang tham gia tổ chức một triển lãm, ông và các bạn hữu bán được ít chữ, được người tham quan triển lãm trầm trồ đôi câu, nếu thích, họ mua tặng nhau hoặc mang về nhà treo. Đó chính là lúc ông thấy mình hạnh phúc và có ích, vì đã mang tới cho mọi người niềm vui với những ý nghĩa cao đẹp. Ông tâm sự: ''Tôi đã viết chữ ngược từ bút bi, bút lá tre, bút nỉ đến bút lông. Đây là một công trình rất công phu, đòi hỏi sự sáng tạo, sự tư duy nghệ thuật và tính mô phỏng cao, theo cách viết Hán tự của người Trung Quốc và người Việt xưa, gợi cho người đọc sự thú vị và tinh thần hoài cổ sâu sắc. Chúng ta đều biết, mỗi người một cá tính nên chữ viết và thư pháp của từng người mang một phong cách, một ấn tượng riêng. ''Hào quang'' của họ sẽ có một chu vi tập thể anh chị em, bè bạn và những người ái mộ ủng hộ. Chỉ cần vung tay thảo một nét, một chữ ký, một triện son trên bức thư pháp, hoành phi, câu đối có nội dung như ý, là người ngưỡng mộ sung sướng mang về nhà treo trang trọng. Có dư luận cho rằng: ''Thư pháp viết chữ khó đọc, thế mà vẫn có người ưa thích, chữ viết rối bời mà vẫn có người mua. Thư pháp có lối chữ chưa đạt ''hiệu quả mỹ cảm'' lai phô trương rầm rộ? Thư pháp có công phu điêu luyện, có ''vũ điệu con chữ'' giàu hình tượng. Thư pháp là chuyện của năm mười năm, đôi ba chục năm, có khi là cả đời người, hàng thế kỷ, thiên niên kỷ...có đâu mấy tuần?'' Có lẽ, thú chơi Thư pháp cũng ảnh hưởng ít nhiều đến phong cách sống của ông. Lúc nào cũng nhiệt tình, tất bật. Ông tự hào vì mình là anh trai của nhạc sĩ nổi tiếng Kiều Tấn, là cha của 3 đứa con ngoan ngoãn và là chồng của một người vợ đảm đang. Đứa con gái thứ 2 đang theo nghiệp ông - là cô giáo dạy hội hoạ và đang học thư pháp. Ngày ngày sinh hoạt tại CLB Nhà giáo hưu trí, tham gia giảng dạy cho các khoá Thư pháp, tới những triển lãm Thư pháp được tổ chức tại thành phố, ông vẫn lấy nguồn thư pháp chữ Hán là ''khuôn vàng thước ngọc'' để học hỏi, vận dụng và sáng tạo cho phù hợp với đặc thù chữ quốc nhữ nói riêng và mở đường cho ngành Thư pháp chữ La tinh viết theo phong cách ''bút lông mực Tàu''. Ông có một niềm ước mong - sẽ có một ngày kỷ niệm cho Thư pháp Việt Nam. Và theo ông thì: ''Người đầu tiên khởi động, phác ngọn bút lông vạch đường với vần thơ mộc mạc, chân tình, sâu lắng mà bút tích còn lưu lại đến hôm nay, những nét bút đầu tiên của Thư pháp quốc ngữ, đó là thi sĩ Đông Hồ. Ông là người viết và mở trường dạy Quốc văn, viết báo trên các tờ tạp chí Nam Phong, Trung Bắc tân văn, Đông Pháp thời báo, Kỳ Lân báo, đã xuất bản các tập thơ Đông Hồ, Cô Gái Xuân...Theo thông lệ, ngành nghề nào cũng có tổ chức kỷ niệm Tổ trong năm. Nên chăng, hàng năm giới thư pháp nên chọn ngày 16/2 là ngày Truyền thống thư pháp chữ Việt - Quốc ngữ để giới thư pháp cùng nhau hội ngộ, hoài niệm cố nhân, nhớ về cội nguồn...?'' Mơ ước này chẳng để cho riêng ông và cũng đáng để suy nghĩ lắm chứ! Dịp Festival Huế 2002 vừa qua, Minh Đức Triều Tâm Ảnh đã cảm kích mà tặng ông mấy câu thơ: ''Lỡ yêu từng nét chữ Chi ngại bụi đường bay Lung linh hồn bút Việt Tình một cõi trăng mây'' Xin một lần nữa nghiêng mình kính phục tài năng của ông! Hoàng Nhật Mai Khái niệm: Thư pháp (Calligraphy) theo quan niệm phương Tây là ''Nghệ thuật viết chữ đẹp'' nói chung. Bằng sự tìm hiểu, học hỏi, sự rèn luyện lâu dài, con người có thể cẩn trọng viết chữ như in, tô vẽ, trang hoàng chữ viết mẫu mực hay nghiêng bay bướm, uốn lượn như ''phượng múa rồng bay''. Bằng cây bút tre, phiến gỗ, bút sắt, bút lông, thậm chí cả ngón tay - ''nhất dương chỉ'' với kỹ thuật điêu luyện tinh xảo, công năng phóng bút tuyệt vời, họ có thể tạo nên những tác phẩm, công trình độc đáo có giá trị nghệ thuật được người đời khen tặng, thán phục, tôn vinh. Về gốc rễ, thư pháp được khởi nguồn từ Trung Quốc hơn 3000 năm nay rồi dần dần được phổ biến tới Nhật Bản, Việt Nam, Hàn Quốc. Họ coi Thư pháp chính là: Nghệ thuật viết chữ Hán bằng bút lông qua các thể thư: Triện, Lệ, Chân, Hành, Thảo mà tự bao đời các dân tộc sử dụng chữ viết trong ''ô vuông'' rất tự hào và sùng bái. Cao siêu hơn nữa, thư pháp chính là ''công năng phóng bút xuất thần'' có nội dung giáo dục đạo đức lành mạnh, sâu sắc. Liên quan đến Thư pháp là Thư hoạ. Có ý kiến diễn giải: Thư hoạ cũng là một cách gọi của Thư pháp, vì Thư pháp xuất phát từ Trung Quốc mà tự thân mỗi chữ Hán của Trung Quốc là một bức...hoạ. Hơn nữa, bức ''đại tự'' nào đó được nhà thư pháp giản lược hoá thành ''hình tượng'' cụ thể thì nghiễm nhiên ''Thư pháp'' thành ''Thư hoạ'' - trông chữ thấy hình, trông hình thấy chữ...''. Lại có nhà nghiên cứu cho rằng: Thư hoạ là một bức chân dung, một hình ảnh, một bức tranh có ''hồn'' được phóng bút xuất thần từ thủ pháp của các bậc họa sư.

THƯ PHÁP

Thư pháp trên gỗ nét độc đáo của văn hóa Nhật Bản
07/12/2003 08:47

Nhà thư pháp Hô - sôn đang thể hiện tác phẩm thư pháp trên gỗ

“Triển lãm tác phẩm của các nhà thư pháp tiêu biểu của thư pháp hiện đại Nhật Bản” lần đầu tiên được tổ chức tuần qua tại Hà Nội, giới thiệu 122 tác phẩm của các nhà thư pháp danh tiếng ở Nhật Bản. Trong đó, các tác phẩm thư pháp khắc trên gỗ được chú ý đặc biệt.

Các tác phẩm trưng bày ở triển lãm gồm toàn bộ các lĩnh vực của thư pháp, từ thư pháp truyền thống đến thư pháp hiện đại. Đây là những tác phẩm mới nhất, của các tác giả danh tiếng, đại diện cho thư pháp Nhật Bản.

Nghệ thuật thư pháp của Nhật Bản hiện nay là sự kết hợp hài hòa giữa thư pháp cổ và thư pháp hiện đại, mang đậm chất hội họa. Mỗi tác phẩm thư pháp là sự cô đọng tâm hồn của tác giả. Người Nhật Bản rất coi trọng nghệ thuật thư pháp. Hiện nay, ở Nhật Bản có từ 8 đến 10 triệu người tham gia viết thư pháp, và thư pháp được coi là một trong những môn nghệ thuật độc tôn của Nhật Bản. Theo các chuyên gia thư pháp Nhật Bản, từ khoảng 2000 năm trước đây, chữ Hán được truyền từ Trung Quốc sang Nhật Bản. Đến khoảng thế kỷ thứ 5, chữ Hán được sử dụng phổ biến ở Nhật Bản. Sau đó, dựa trên cơ sở chữ Hán, người Nhật Bản sáng tạo ra kiểu chữ độc đáo của mình là chữ Hiragana và Katakana. Thư pháp Nhật Bản được hình thành từ 2 kiểu chữ chính là kiểu chữ Hán từ Trung Quốc đến và kiểu chữ Hiragana, Katakana độc đáo của Nhật Bản, và ngày càng phát triển như một môn nghệ thuật sống động.

Đối với nghệ thuật “thư pháp trên gỗ”, đây là lĩnh vực rất tinh tế. Ông An-đô Hô-sôn, đến từ tshành phố Tô-ky-ô - chuyên gia khắc thư pháp trên gỗ - thành viên Hội thư pháp Mainichi lớn nhất ở Nhật Bản, cho biết: Cái khó nhất trong điêu khắc thư pháp gỗ là việc sử dụng bào, đục khéo léo, cách điệu, làm sao cho các nét chữ sắc, mềm, thể hiện được ý tứ, tâm trạng của tác giả. Mỗi tác phẩm phải thể hiện bản tính, đặc trưng con người. Chỉ đạt được như vậy thì đó mới trở thành tác phẩm của chính mình. Đây là việc làm rất khó, cầu kỳ hơn so với viết bằng bút. Để có được những tác phẩm thư pháp trên gỗ đẹp thì chất liệu gỗ đóng vai trò quan trọng: gỗ không được cứng quá. Ngoài ra, đục cần phải sắc.

Cũng theo nhà thư pháp An-đô Hô-sôn, việc thể hiện thư pháp trên gỗ thường diễn ra ở nhiều thời điểm trong năm chứ không nhất thiết vào dịp nào. Khi trò chuyện với chúng tôi, ông cho biết: Các nhà thư pháp Nhật Bản sẵn sàng truyền đạt nghệ thuật khắc thư pháp trên gỗ cho các nhà thư pháp Việt Nam. Tôi mong rằng, nghệ thuật độc đáo này sẽ lan rộng, phát triển rộng hơn nữa, nhất là ở những nước đã từng sử dụng chữ Hán như Việt Nam. Hơn nữa, đây là nét đặc trưng của thư pháp Nhật Bản, một di sản văn hóa quốc gia, cho nên họ rất muốn được truyền đạt lại nghệ thuật này cho các thế hệ sau. Hiện nay, ở Nhật Bản có khoảng 3000 người biết khắc thư pháp gỗ. Và không chỉ ở Nhật Bản, nghệ thuật điêu khắc gỗ còn xuất hiện ở 4 nước khác là: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Singapo.

Lần đầu tiên đến Việt Nam, ông Hô-sôn rất khâm phục về việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật thư pháp ở Việt Nam. Ông cũng rất vui mừng bởi lần này sang Việt Nam, những tác phẩm thư pháp trên gỗ được nhiều người Việt Nam chú ý. Ông khẳng định, chữ quốc ngữ Việt Nam cũng có thể được khắc trên gỗ và cũng là một nét nghệ thuật độc đáo.

HNM

THƯ PHÁP

Thư pháp hiện đại Nhật Bản (Số 6(102)/05)

Khái niệm Thư pháp hiện đại Nhật Bản xuất hiện từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, từ cuộc Triển lãm thư pháp đầu tiên do Hãng báo Mainichi và Hội Thư pháp Mainichi tổ chức vào năm 1948. Thư pháp Nhật Bản có một lịch sử hình thành lâu đời và khá độc đáo.

Theo ông Saito Akira, Giám đốc báo Mainichi, Chủ tịch hội Thư pháp Mainichi, chữ Hán được truyền từ Trung Quốc sang Nhật Bản vào khoảng 2.000 năm trước. Đến thế kỉ V, VI, chữ Hán được sử dụng phổ biến ở Nhật và không lâu sau đó dựa trên cơ sở chữ Hán, kiểu chữ Hiragana và Katakana độc đáo của Nhật Bản đã ra đời. Thư pháp Nhật Bản được hình thành từ hai kiểu chữ chính là chữ Hán - kiểu chữ biểu ý (tượng hình) và chữ Hiragana - kiểu chữ biểu âm (tượng thanh) và đã được phát triển như là một môn nghệ thuật.

Cũng như thư pháp của các nước á Đông (Trung Quốc, Triều Tiên, Việt Nam, Hàn Quốc), thư pháp Nhật Bản là "nghệ thuật biểu hiện chữ mang tính mĩ học" thông qua mực tàu và bút lông. Trong các tác phẩm thư pháp, tính nhân văn được biểu hiện một cách thuần tuý, nguyên vẹn và cách sống, cách suy nghĩ của tác giả cũng được phản ánh trong đó. Thư pháp đòi hỏi người viết cũng như người xem một lối sống nhân bản. Theo Akahira Taisho (một trong những đại diện xuất sắc của Thư pháp hiện đại Nhật Bản), đối với thư pháp, yếu tố chính để nó trở thành một loại hình nghệ thuật là do cấu trúc chữ. Từ việc dùng chữ làm chất liệu, thư pháp đã "tạo hình hoá", gây ấn tượng cho người xem. Thư pháp cũng được coi là nghệ thuật của đường nét. Từ những đường nét khác nhau như đậm - nhạt, lớn - mảnh, mạnh - yếu, nặng - nhẹ, thong thả - cấp tốc, thư pháp vừa hiển hiện, lộ phát, vừa ẩn giấu tâm trạng và những rung động trong tâm hồn con người. Như vậy, ở một khía cạnh nào đó, thư pháp còn là nghệ thuật của tâm linh.

Một trong những đặc điểm của thư pháp là tính nhất hồi. Khi viết chữ, câu từ, bài thơ, người ta viết theo một trình tự trôi chảy từ đầu đến cuối, và chỉ viết một lần. Do đó, thư pháp đòi hỏi người viết năng lực tập trung và sự căng thẳng thần kinh cao độ. Người Nhật cho rằng thư pháp "thể hiện nhân cách của người viết" và là "trường phái vẽ tâm hồn". Tác phẩm thư pháp là "dấu vết" của chính đời sống tác giả. Vì vậy, khi ta tiếp xúc với tác phẩm là ta đã tiếp xúc với chính tâm linh của người viết.

Có nhiều cách đọc, xem thư pháp. Bằng trực giác, bằng cách phân tích tác phẩm, hoặc nắm bắt những yếu tố cơ bản hình thành nên thư pháp đều là những cách xem. Trước tiên hãy tìm hiểu những cái đẹp của hình thái, của đường nét, cảm nhận những rung động về sức mạnh của ngòi bút và của những khoảng trống. Sự cân bằng giữa màu đen và màu trắng, sự điều hoà giữa chữ và những khoảng không gian, khoảng cách nét trong một chữ, mức độ nặng nhẹ của chữ. Sau đó hãy nhìn các đường nét từ lớn đến mảnh, phương hướng của chúng, cách chấm mực, động thái của ngòi bút v.v... Việc nắm bắt tâm trạng của tác giả thể hiện qua tác phẩm của họ là điều cần thiết.

ở Nhật Bản, cùng với sự phát triển của xã hội, gần đây, chất liệu và kĩ thuật của thư pháp được mở rộng, nội dung và hình thức cũng trở nên phong phú, việc triển khai nghệ thuật thư pháp mới đang được thử nghiệm. Trong điều kiện thư pháp hiện đại như vậy, việc tiến hành tìm tòi tính nghệ thuật, tính hiện đại của thư pháp và nâng cao văn hoá thư pháp, giới thiệu cái đẹp của thư pháp không chỉ ở trong nước mà còn đưa ra thế giới chính là công lao của Hội Thư pháp Mainichi (năm nay, 2005 là năm kỉ niệm 57 năm ngày thành lập Hội). Hội này đã phân chia từ Thư pháp truyền thống đến Thư pháp hiện đại theo 7 bộ môn như sau:

1. Bộ môn thư pháp chữ Hán

Được tạo nên nhờ dựa vào thơ, văn xuôi cổ điển viết bằng chữ Hán, dựa vào cảm nhận nghệ thuật và phương pháp học thư pháp của từng người thông qua các tác phẩm từ nhiều chữ đến ít chữ, và các thể loại thư pháp như Ten (Triện thư), Rei (Lệ thư), Kai (Khảo thư), Gyo (Hành thư), So (Thảo thư), tìm kiếm thể loại thư pháp vốn có. Bộ môn thư pháp chữ Hán thể hiện tính hiện đại hoà quyện trong tính truyền thống.

2. Bộ môn thư pháp chữ Kana

Được tạo ra để viết những từ ngữ đẹp của Nhật Bản thông qua việc cải biên, phát triển những bài hát Waka và thơ Haiku. Từ chí hướng khác nhau của các tác giả về những bài ca cổ mà thư pháp Kana có sự biểu hiện phong phú khác nhau. Vẻ đẹp của chữ Kana hiện đại hoà trộn với cảm giác mới của Kana chữ lớn (Lưu ý: nguồn gốc của chữ Kana là chữ nhỏ).

3. Bộ môn thư pháp thơ văn cận đại (Cận đại thi văn thư)

Là những tác phẩm lấy văn và thơ hiện đại làm đề tài, điều hoà giữa chữ Hán và chữ Kana tạo ra một thư pháp mới. Đây là bộ môn đã được triển khai, mở rộng ở các kì triển lãm Thư pháp Mainichi. Do tính chất dễ đọc và rất gần gũi nên nó nhận được sự ủng hộ của nhiều người.

4. Bộ môn thư pháp viết chữ lớn (Đại tự thư)

Là những tác phẩm thư pháp viết chữ lớn mà số lượng chỉ từ 1 đến 2 chữ. Việc định hướng tạo hình, tôi luyện đường nét và sáng tạo về màu đen đã tạo ra một thế giới thư pháp mới.

5. Bộ môn thư pháp chữ in bằng khuôn khắc đá - Tenkoku (Triện khắc)

Bộ môn này được cho là tinh hoa của phương Đông và giới thư pháp. Chữ in bằng khuôn hình vuông 3 phân. Người ta khắc trên đá những bản thư pháp và chữ viết thời cổ đại của Trung Quốc sau đó in trên giấy trắng, tạo nên sự tương phản rất đẹp giữa mực (đỏ) và giấy. Tekuko là cảm giác tạo hình mới dựa trên nền tảng truyền thống được hoà quyện trong một không gian nhỏ.

6. Bộ môn thư pháp chữ khắc (Khắc tự)

Dùng nguyên liệu là gỗ khắc chữ thật đẹp lên đó. Chữ viết ở đây khác với chữ viết bằng bút. Nó mang tính lập thể, được tô bằng nhiều màu sắc và có mối quan hệ sâu sắc với các môn nghệ thuật khác như mĩ thuật công nghiệp, điêu khắc. Khắc tự là một bộ môn thư pháp đang gây được sự chú ý.

7. Bộ môn thư pháp ZenEi (Tiền vệ thư)

Bộ môn này biến đổi nhận thức trước kia về thư pháp (coi thư pháp là biểu hiện của nhân cách con người). Thư pháp Tiền vệ thư chịu ảnh hưởng của 2 trường phái: hội họa trừu trượng phương Tây và triết học phương Đông. Không bị giới hạn bởi việc lấy chữ làm nguyên liệu chính, người viết có thể tự do thể hiện tâm hồn và tình cảm thông qua các tác phẩm nghệ thuật mang tính trừu tượng.

ở Nhật, việc xác lập thư pháp coi như là một bộ môn nghệ thuật hiện đại cũng đang được tiến hành theo tinh thần cách tân. Sức sống của thư pháp trong đời sống hiện đại Nhật Bản biểu hiện ở lịch triển lãm định kì vào đầu tháng 7 hằng năm tại Tokyo cùng 9 thành phố khác ở Nhật cũng như tại gần 20 quốc gia trên thế giới. Ngoài ngày mồng 2 tháng một hằng năm là ngày hội viết chữ của cả nước, thư pháp còn được trọng dụng vào những dịp hiếu, hỉ, mừng tân gia hay mừng nhập môn, nhập trường... Hiện nay, thư pháp đã được đưa vào chương trình giáo dục phổ cập cho học sinh phổ thông.

Cách đây hai năm, năm 2003 là năm có ý nghĩa đặc biệt trong quan hệ hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản. Nhiều hoạt động văn hoá nghệ thuật đã được hai bên phối hợp tổ chức thực hiện trong năm này nhằm kỉ niệm 30 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước và cũng là Năm giao lưu Nhật Bản - ASEAN (theo đề xướng của Thủ tướng Nhật Bản Koizumi). Triển lãm Thư pháp do đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, Hội Thư pháp Mainichi Shodokai phối hợp cùng phía Việt Nam tổ chức tại Bảo tàng Mĩ thuật Hà Nội vào khoảng cuối năm 2003 là một trong những hoạt động đó. Có tất cả 122 tác phẩm đã tham dự triển lãm, bao gồm toàn bộ các lĩnh vực của thư pháp Nhật Bản, từ thư pháp truyền thống đến thư pháp hiện đại.

Đây là những tác phẩm mới nhất của các tác giả ở trình độ cao nhất đại diện cho thư pháp hiện đại Nhật Bản. Chúng là bức phác họa về một nước Nhật phát triển hài hoà giữa văn hoá và văn minh, giữa truyền thống và hiện đại. Triển lãm không chỉ giúp người dân Việt Nam có điều kiện tìm hiểu nghệ thuật thư pháp Nhật Bản, mà còn tạo điều kiện để các nhà thư pháp Việt Nam trao đổi giao lưu với các đồng nghiệp Nhật Bản, góp phần tăng cường và củng cố mối giao lưu văn hoá giữa nhân dân hai nước.

Trương Minh Hằng

Viện Nghiên cứu Văn hóa

THƯ PHÁP

Khám phá nét bút của đất nước mặt trời mọc

13:44' 25/11/2003 (GMT+7)

(VietNamNet) - Lần đầu tiên một cuộc triển lãm tác phẩm của 122 tác giả nổi tiếng đại diện cho thư pháp hiện đại Nhật Bản được tổ chức tại bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội) từ 25-30/11. Buổi trình diễn của các nhà thư pháp Nhật tại lễ khai mạc. Ảnh: Nguyên Vũ Nhật Bản là một quốc gia rất coi trọng nghệ thuật thư pháp, lĩnh vực có ảnh hưởng rất lớn với nền mỹ thuật của nước này. Trong số 127 triệu người, Nhật Bản có đến gần 10 triệu đang tham gia viết thư pháp bao gồm cả những nhà thư pháp nổi tiếng và người đang học viết thư pháp. Thư pháp được coi là một trong những loại hình nghệ thuật độc tôn của xứ sở Hoa Anh Đào. Tuy nhiên, không có bất cứ tiêu chuẩn nào đối với những người muỗn trở thành nhà thư pháp, cũng không có sự phân biệt giữa nam và nữ. Vấn là là ở chỗ họ có khả năng, đủ kiên trì và cái tâm để theo đuổi loại hình nghệ thuật thanh tao này không? Nhà nữ thư pháp Kanagawa Michico khẳng định: "Không có sự phân biệt nào giữa nam và nữ, điểm khác biệt là ở chỗ mỗi người có cách thể hiện khác nhau". Người đam mê thư pháp có thể tìm thấy ở cuộc triển lãm này những bức thi pháp ấn tượng và có tính nghệ thuật cao. Trong lễ khai mạc được tổ chức chiều ngày 24/11, người xem còn được trực tiếp chứng kiến màn trình diễn của các thư pháp gia số 1 của Nhật Bản hiện nay như: Mashiko Tetsushu, Miyake Soshu, Nagamori Soshu, Tanagi Hekien và Kanagawa Michico. Với những nét bút tài hoa, các nghệ sĩ thư pháp bậc thầy của Nhật Bản đã mang đến cho người xem những cảm xúc độc đáo. Có cảm giác như họ đang vẽ chứ không phải viết. Một trong những điểm gây ấn tượng cho những người tham dự là màn biểu diễn của nhà nữ thư pháp Kanagawa Michico. Bà đã dùng lại mực của 4 nhà thư pháp trình diễn trước mình với quan niệm sử dụng triệt để những gì đã có, theo đúng tinh thần của người Nhật. Khó có thể hiểu tường tận nghệ thuật thư pháp. Trong số hàng trăm bức thư pháp được giới thiệu tại Triển lãm tác phẩm của các tác giả đại diện cho thư pháp hiện đại Nhật Bản tại Việt Nam không phải bức nào cũng dễ hiểu. Có cảm giác như các nhà thư pháp Nhật Bản chú ý tới yếu tố tạo hình hơn là để người xem hiểu ý nghĩa của những chữ mình thể hiện. Chính ông Chủ tịch Hội thư pháp Mainichi cũng thừa nhận "có đến 80% những tác phẩm được trưng bày là không đọc được và đây cũng là một trong những mục đích của những nhà thư pháp viết ra nó. Một trong những nét đặc trưng của nghệ thuật thư pháp là mang đến cho người xem những xúc cảm khác nhau. Họ có thể hiểu hoặc không hiểu, có thể thấy đẹp hoặc không đẹp... Đó cũng là chủ ý của các nhà thư pháp". Nghệ thuật thư pháp Nhật Bản xuất hiện sau Trung Quốc và cũng bị ảnh hưởng bởi thư pháp nước này rất nhiều. Có thể nhận thấy điều này qua phần lớn những tác phẩm được trưng bày trong triển lãm lần này. Nếu như thư pháp Trung Quốc có lịch sử hình thành và phát triển hơn 2000 năm thì thư pháp Nhật Bản mới chỉ xuất hiện từ thế kỷ 6 tức là cách đây khoảng 1500 năm. Mặc dù đã có nhiều sự cách tân nhưng về cơ bản thư pháp Nhật Bản vẫn chịu ảnh hưởng tương đối lớn của Trung Quốc. Tuy nhiên, người Nhật vẫn có sự sáng tạo riêng mà bằng chứng rõ ràng nhất là hệ thống chữ Ca-na, chữ đặc trưng chỉ xuất hiện trong thư pháp Nhật Bản. Nếu như chữ Hán được viết trên giấy trắng thì chữ Ca-na được thể hiện trên nền giấy nhiều màu để phân biệt nét đặc trưng của nghệ thuật thư pháp Nhật Bản. Các nhà thư pháp có cách thể hiện trên các chất liệu khác nhau, dùng mực viết trên giấy và khắc chữ trên gỗ và đá sau đó phủ nhũ lên... Thư pháp, một trong những loại hình nghệ thuật độc tôn của Nhật. Thư pháp là một môn nghệ thuật có xuất xứ từ Trung Hoa, du nhập vào các nước Nhật, Hàn Quốc, Việt Nam... rồi được các nước này phát triển theo những cách riêng. Ðối với người phương Ðông, nói đến môn Thư pháp, người ta thường nghĩ đến cách viết chữ Hán với phong cách đặc biệt... Với cây bút lông, mực và giấy, người Trung Hoa đã đưa nghệ thuật viết chữ vươn lên đỉnh cao với lý thuyết phong phú, mang tính triết học và nghệ thuật cao. Thư pháp cũng giống như hội họa của Trung Quốc, đều là bộ phận quan trọng nhất của nghệ thuật truyền thống Trung Hoa. Có thể phân ra làm 3 thời kỳ phát triển của thư pháp: Thời kỳ Tiên Tần (trước năm 221 TCN) - giai đoạn sơ kỳ của nghệ thuật thư pháp; Từ nhà Tây Hán đến cuối nhà Đường (từ 206 TCN - 907 SCN) - giai đoạn chín muồi của thư pháp; Từ thời Ngũ Đại đến cuối nhà Thanh (907-1911) - giai đoạn phát triển độc đáo. Triển lãm tác phẩm của các tác giả đại diện cho thư pháp hiện đại Nhật Bản tại Việt Nam do Hãng truyền thông Mainichi, Hội thư pháp Mainichi (Nhật Bản) phối hợp với Bộ VH-TT và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp tổ chức. Đây là một trong những hoạt động văn hoá phong phú kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản và năm giao lưu Nhật Bản-ASEAN. Mainichi là một trong những hội thư pháp lớn nhất và nổi tiếng nhất của đất nước mặt trời mọc. Hàng năm, hội tổ chức triển lãm từ tháng 7 và giới thiệu khoảng 30.000 tác phẩm qua 10 thành phố của Nhật Bản. Bích Hạnh

THƯ PHÁP

Thư pháp - thú chơi thời hiện đại

Hình ảnh các "ông đồ" trẻ đang cho chữ.

Vài năm gần đây, những ngày giáp Tết, Hà Nội lại tấp nập người đi xin chữ. Người sành sỏi phải đến nhà xin bằng được chữ của cụ Hòa, cụ Bách, cụ Quảng, còn ra Văn Miếu, người ta cũng dễ gặp những "ông đồ" trẻ tuổi trải chiếu ngồi cho chữ. Nét chữ đẹp, khéo, không kém phần cứng cỏi, họ chỉ ở lứa tuổi ngoài 20.

Nói đến thư pháp thì ai cũng nghĩ ngay đến hình ảnh ông đồ áo dài, khăn đóng, nghiêm trang múa ngọn bút lông để tạo nên những nét chữ mực Tàu thần kỳ trên tấm liễu đỏ. Những nghệ sĩ thư pháp người Hoa xuống "tấn" dùng "nội công" bay nhảy như phim kiếm hiệp để viết trên những tấm liễu, tấm phướn khổ rộng dài cả chục thước. Nghệ thuật thư pháp thường gắn liền với "sự di dưỡng tinh thần", người viết chữ phải dùng ý chí đặt vào đầu ngòi bút. Cái tâm phải tĩnh mới thổi được hồn cốt vào mỗi nét chữ. Nghề chơi lắm công phu nên người ngoài nhìn vào thứ nghệ thuật cao khiết đó chỉ "kính nhi viễn chi". Người trẻ tuổi lại càng "e ngại" bởi dùng nhãn tiền để ngắm đã là điều không đơn giản, huống chi việc "nhập môn".

Nhưng có điều lạ, ngay trên đất Hà thành người ta dễ gặp những người trẻ tuổi dám mạo hiểm như thế. Đào Thái Hồng Phúc, người đoạt giải thưởng Tài năng trẻ thư pháp tại Festival Huế 2004, mới bước vào tuổi 30 nhưng tên anh đã được những người sành chơi biết đến. Niềm đam mê thư pháp đến với anh khi còn là một cậu bé. Mặc bạn bè gán cho mình những biệt hiệu "hâm", "dở hơi", anh tự tìm tòi mọi sách vở học Hán Nôm, rồi luyện thư pháp. Đào Thái Hồng Phúc không nhớ những nét chữ đầu tiên đã lấy đi của anh bao nhiêu giấy mực, thời gian và tâm lực. Anh tâm sự: "Mọi người thường bảo sao mình cứ sống như ông già, vô vị như thế. Không bạn bè, thú vui gì, chỉ quay quẩn với mấy cái chữ viết đi rồi viết lại. Nhưng khi đến với thư pháp mới thấy, phải mất cả đời để hiểu được nó, và có lẽ phải tốn thêm vài trăm năm mới có thể nhận mình là nhà thư pháp".

Bản chất chữ Hán có yếu tố tạo hình nên qua nhiều thế kỷ, người Trung Quốc sáng tạo ra các loại chữ viết theo các kiểu khác nhau. Về cơ bản có Tứ thảo: Chân, Thảo, Lệ, Chiết, và ở mỗi loại, người viết lại phải học lại từ đầu từng bộ thủ hay cách viết. Rồi phải tuân theo Tam pháp, trong đó bút pháp với từng nét cơ bản từ ngang bằng sổ thẳng, tự pháp là kết cấu của từng chữ và rộng hơn là chương pháp. Một nghệ thuật đòi hỏi nhiều, khắt khe như thế cho nên cũng rất kén người chơi.

Người có tài chữ không chỉ dừng lại ở việc viết chữ đúng, luyện quen tay, người viết ngoài một số nguyên tắc chung còn thể hiện sự sáng tạo và tính cách trong nét chữ. Anh Tuấn, một người đến với thư pháp Hán Nôm khá muộn, cho biết: "Các cụ nói nét chữ là nét người, cho nên nếu tinh ý xem chữ cụ Hòa viết sẽ khác với chữ cụ Quảng. Có những người viết chữ rất bay, nhưng có người lại có kiểu viết chắc, tuân thủ các đường nét rõ ràng. Và nếu là người nóng vội, nhiều tính toán thì sẽ không bao giờ viết được".

Các "ông đồ" thời hiện đại không áo the khăn xếp như ngày xưa nhưng khi đã "vận" mình vào thú chơi này dường như họ cũng tìm lại được chính bản thân. Anh Nguyễn Văn Thức, cử nhân khoa Hán Nôm, trường ĐH Khoa học xã hội Nhân văn, nói: "Từ ngày luyện viết thư pháp, tôi cảm thấy những suy nghĩ của mình có chiều sâu hơn và hiểu hơn giáo lý của đạo Phật. Lúc hướng được ngòi bút theo sự điều khiển của lý trí thấy mình đi được vào tận cùng con người mình". Câu nói có vẻ già trước tuổi ấy lý giải vì sao để tạo nên một bức thư pháp chỉ với một chữ "Nhẫn", "Tâm" hay "Đức"... người viết lại phải khổ luyện, tốn nhiều giấy mực đến thế.

Theo lời cụ Hòa, người viết chữ đẹp có tiếng hiện nay chỉ có khoảng hơn chục người trẻ tuổi thực. Trong nhịp sống gấp gáp của cuộc sống thời hiện đại, những Đào Thái Hồng Phúc, Đức Dũng, Nguyễn Thanh Sơn... vẫn âm thầm tìm cho mình một lối đi riêng. Họ không coi thư pháp là một nghề để kiếm sống nhưng dành cho nó phần lớn thời gian và công sức. Anh Thức vẫn ở nhà thuê, làm đủ mọi công việc từ dịch thuật đến viết bia, dạy thêm, tối về lại lem nhem cùng giấy mực. Hồng Phúc theo y học cổ truyền và giờ đây, anh có cửa hàng nho nhỏ bốc thuốc Đông y. Nhiều người biết đến tên tuổi anh đã tìm đến nhà theo học thư pháp, cả người đã có tuổi và không ít thanh niên. Một lớp học khoảng hơn hai mươi người cũng giúp anh tăng phần thu nhập. Đặc biệt vào dịp lễ tết, có dịp trổ tài "múa chữ", Phúc có thể kiếm vài chục triệu từ chính sở thích "kỳ quái" mà anh đã công phu luyện tập. Anh tâm sự đầy lạc quan: "Khi tôi theo học thư pháp Hán Nôm, bố mẹ đều can ngăn, bảo bây giờ làm gì còn ai quan tâm đến loại chữ nghĩa ấy nữa. Nhưng tôi tin trong vài năm nữa, nghệ thuật này sẽ phát triển mạnh. Giới trẻ khi đã biết được một điều gì đó về thư pháp, họ sẽ rất quan tâm".

Những người mê thư pháp thường chọn cho mình một thú vui để cân bằng cuộc sống. Người chơi đàn, người thích vẽ tranh, nghe nhạc. Có điều, họ là một số ít người dám chấp nhận thú chơi thử thách cao, đòi hỏi sự công phu và kiên nhẫn. Một thứ nghệ thuật không dành chỗ cho những tham vọng vật chất, và vô tình họ trở thành những người níu giữ lại nét đẹp văn hóa ngàn xưa của dân tộc. Nét đẹp mà gần một thế kỷ trước nhà thơ Vũ Đình Liên từng lo lắng: "Những người muôn năm cũ/ hồn ở đâu bây giờ". Ngày hôm nay, ông đồ thời hiện đại sẽ không phải chứng kiến cảnh "Giấy đỏ buồn không thắm/ mực đọng trong nghiên sầu". Xã hội đang tìm lại họ, và nghệ thuật thư pháp sẽ không còn là quá vãng.

Thu Hà

THƯ PHÁP

'Nhật ký trong tù' qua nghệ thuật thư pháp

Với sự khâm phục, kính trọng Hồ Chủ tịch, nhà thư pháp người Trung Quốc Lỗ Nguyên đã nỗ lực thể hiện tập thơ. Ông bỏ toàn bộ tiền tiết kiệm của mình để mua giấy, máy cán, máy sấy, tự mình tạo ra khổ giấy đặc biệt thích hợp với nội dung từng bài thơ của Bác.

Là bạn từ thuở nhỏ của Lỗ Nguyên, nhà văn, đạo diễn Nguyễn Việt đã được tác giả ủy quyền sử dụng toàn bộ tác phẩm thư pháp tại VN. Để hoàn tất cuốn sách, Nguyễn Việt nhiều lần sang Trung Quốc gặp lại tác giả và sưu tầm tài liệu gốc để bổ sung. Ông Việt nói: “Đã có rất nhiều sách viết về Bác, trong cả hàng vạn trang sách ấy, tôi chỉ mong muốn cuốn sách này đưa đến độc giả một cách tiếp cận khác, khá độc đáo và đặc biệt. Chúng ta sẽ đọc thơ Bác qua thư pháp, do nhà thư pháp nổi tiếng ở Trung Quốc thực hiện”.

Lỗ Nguyên sinh năm 1932, từng tốt nghiệp khoa Thư pháp Đại học Tư hoạ. Ông hiện là ủy viên BCH Hội Thư hoạ Trung Quốc. Vốn yêu thích nghệ thuật thư pháp, từ nhỏ Lỗ Nguyên đã thuộc lòng tác phẩm của những nhà thơ nổi tiếng như Khuất Nguyên, Lý Bạch, Đỗ Phủ, Thôi Hiệu, Tô Đông Pha, Bạch Cư Dị... Tình yêu ấy dần dẫn ông đến với văn hoá ký ức của nền nghệ thuật thư pháp Trung Hoa.

(Theo Nhân Dân)

THƯ PHÁP

Thư pháp Đà Lạt trong 'sương mù một thuở'

Người Đà Lạt chiêm ngưỡng thư pháp.

Nắng vàng bồng bềnh và sương lạnh Đà Lạt dường như làm người nghệ sĩ trở nên thăng hoa hơn. Và những tâm hồn đồng điệu, say mê "tàng thi, tịch cổ" đã tìm đến phòng triển lãm thư pháp tại vườn Văn hoá để chia sẻ mối giao cảm.

Cuộc trưng bày gồm 150 bức tranh của các họa sĩ thư pháp Nguyễn Thế Mẫn, Triều Nguyên, Hồ Công Khanh, Xuân Sơn, Phạm Thủy Cương, Bùi Hiến, Phạm Thư Cưu… Có những bức vừa mới vẽ xong, còn xanh vết mực, tươi nguyên nỗi lòng người nghệ sĩ. Họa sĩ Bùi Hiến giải thích: "Anh em chúng tôi muốn duy trì lối ứng họa ngay tại chỗ những cảm xúc đang dâng lên trong lòng và những yêu cầu tức thì của người thưởng ngoạn...".

Thơ Bùi Giáng qua thi pháp Bùi Hiến.

Nét độc đáo ở triển lãm này còn là sự gặp nhau và "cọ sát" của hai trường phái " thảo thi" TP HCM và Đà Nẵng. Nếu như Bùi Hiến, Triều Nguyên không còn xa lạ gì với những người yêu thư pháp TP HCM với sở trường là nét mỏng, chân phương, rồng bay phượng múa thì Nguyễn Thế Mẫn, Hồ Công Khanh đã làm "nức tiếng" thư pháp Đà Nẵng với lối thảo chữ giang hồ, cứng cỏi, đầy khí phách và cá tính. Giữa sương mù đồi núi, cuộc “hợp tung” của họ cho thấy thư pháp đã tìm thấy được những thế “độc chiêu” của nó. Đó là sự tĩnh lặng toát ra từ những bức Ngón tay chỉ trăng, Từ khi trăng là Nguyệt, Mưa nguồn...

Ca từ Trịnh Công Sơn qua thi pháp Nguyễn Mẫn.

Qua triển lãm thư pháp lần này, người xem có thể thấy sức sống mãnh liệt của những câu thơ, bài thơ. Trên giấy hoa, Triều Nguyên, Xuân Sơn, Phạm Thủy Cương, Phạm Thư Cưu... đã tái hiện những câu thơ tài hoa của Hàn Mặc Tử, Bùi Giáng, Phạm Thiên Thư, Trịnh Công Sơn, Nguyễn Duy... Giữa không gian thơ mộng Đà Lạt, những tứ thơ lung linh đã tìm được vẻ đẹp khói sương của nó. Ví như mấy câu của Bùi Giáng được thảo trên giấy dó qua thư pháp Bùi Hiến: “Em về mấy thế kỷ sau/ Nhìn trăng có thấy nguyên màu ấy không/ Ta đi gửi lại đôi dòng/ Lá rơi có dội ở trong sương mù”…Nhiều ca từ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng được nhóm hoạ sĩ thư pháp thể hiện, trong đó có bài Nguyệt ca. Nhiều người cho rằng, bài hát này Trịnh Công Sơn đã viết riêng cho ca sĩ Khánh Ly, khi nghe cô tại quán cà phê Tùng ở Đà Lạt.

Triển lãm "Đà Lạt sương mù một thưở" nằm trong chương trình kỷ niệm 110 năm thành phố Đà Lạt, sẽ kết thúc vào 30/11.

Đông Dương

THƯ PHÁP

Mùa xuân nói chuyện thư pháp Việt (14:40 26/01/2006)

"> Một bức thư pháp của Trịnh Tuấn. Những năm gần đây, thư pháp nói chung và thư pháp chữ Việt nói riêng đang có sự chuyển mình và phát triển mạnh mẽ ở khắp các tỉnh thành trong cả nước. Đó là điều đáng mừng không chỉ với những nhà thư pháp, những người yêu thích phân môn nghệ thuật này, mà còn là cơ sở chính xác để ghi nhận thư pháp đã và đang trở thành một món ăn tinh thần bổ ích, khơi gợi được cái đẹp nội tâm của mỗi con người. Nhìn nhận một cách khách quan và khoa học về một loại hình nghệ thuật là một việc khó, nó càng trở nên khó khăn và bế tắc với những phân môn nghệ thuật mới mẻ, hoặc bị chìm trong sự quên lãng, vừa được khơi dậy như một làn sóng. Đối với thư pháp và thư pháp chữ Việt, không thể tránh khỏi những bất đồng về quan điểm, về cách tiếp cận. Vì vậy, trong khuôn khổ có hạn, người viết chỉ xin đề cập về thư pháp và thư pháp chữ Việt dưới cái nhìn văn hóa, cụ thể xin nói đến vấn đề nhân cách và tư cách của cả người thủ bút lẫn người thưởng thức. * Nhân cách và tư cách của người thủ bút Người xưa hay nói, đừng để nhân cách của mình thấp hơn mình. Đó là điều bất kỳ ai cũng phải khắc nhớ để rèn tâm luyện tính. Nhân cách của một người phản ánh sâu sắc cái bên trong. Vì vậy, chỉ cần nhận biết và nhìn vào nhân cách của một ai đó, ta có thể hiểu được phần nào về con người của họ. Với người viết thư pháp, càng phải coi trọng vấn đề nhân cách và tư cách trong giao tiếp và ứng xử. Không thể chấp nhận một người kém hiểu biết về văn hóa ứng xử, mà vung tay thảo những câu chữ của thánh hiền được. Vì những chữ ấy chỉ là những chữ mang hình hài đạo đức giả mà thôi. Bởi vậy, câu thành ngữ tiên học lễ hậu học văn của người xưa vẫn luôn luôn đúng và luôn là khẩu hiệu tu tâm đối với tất cả mọi người. Không thiếu trường hợp do kém hiểu biết về văn hóa ứng xử, gây ra những chuyện dở khóc dở cười. Một nhà thư pháp khá nổi tiếng, viết sai lỗi chính tả, còn lên giọng trịch thượng chửi khách hàng của mình là vô học. Hay trường hợp khác, viết những chữ mà chính người viết cũng không hiểu nghĩa của chữ mình viết ra, thành thử khi phải giải thích thì câu chuyện trở nên ngô nghê và buồn cười v.v... Các lỗi rất cơ bản đó, sẽ dẫn đến cái nhìn không đẹp của những người thưởng lãm và chân thành xin chữ. Người viết chữ thánh hiền, vừa là người tái hiện sự sâu sắc nghĩa chữ, thông qua cái Tâm, cái Tài, vừa thể hiện cái Tầm của mình, trong sự lĩnh nhận và chia sẻ tri thức. Sự cẩu thả trong hình thức hay nội dung bức tranh chữ là điều không được phép. Nghệ thuật nói chung, đòi hỏi sự nghiêm túc đến khắc nghiệt. Vì vậy, nhận thức được vấn đề vừa nói, chính là điều kiện cần của người cầm bút. Nói tóm lại, trình độ học thức và tư cách đạo đức của một người viết thư pháp là rất quan trọng. Người viết thư pháp, là người đang lao động nghệ thuật, cống hiến cái đẹp cho đời. Phải trân quý mình trước, bằng cách tu thân cho đẹp về nhân cách đạo đức, rồi hãy nói đến cái đẹp trong sản phẩm lao động nghệ thuật. Như vậy, mới xứng đáng với chính tác phẩm của mình và xứng đáng với sự mong muốn thưởng thức của người đam mê thư pháp. Nét đẹp văn hóa truyền thống sẽ và chỉ được phát huy khi những người đang làm công tác tôn vinh, gìn giữ và phát huy nó có cái nhìn đúng đắn. Sự sai lệch, thiếu nghiêm túc, dù là rất nhỏ, cũng dẫn đến những hậu quả không kể hết. Trước tiên là có tội với tiền nhân, có tội với cộng đồng, sau là có tội với thế hệ mai hậu. Mong rằng, những người viết thư pháp hiện nay, nhất là lớp trẻ, hãy xem vấn đề nhân cách và tư cách là vấn đề tiên quyết, trước khi nghĩ đến cái danh, cái lợi có thể có, nhờ vào việc mình đang làm. * ... và của người thưởng thức Nhu cầu của người dân hiện nay, không còn là chuyện cơm no áo ấm như trước nữa, mà là tiến tới ăn ngon mặc đẹp. Cuộc sống no đủ, không làm cho họ quên đi những giá trị văn hóa truyền thống, ngược lại, càng làm cho họ có những hoài vọng và mong muốn tái hiện những nét đẹp văn hóa dân tộc. Đó là điều tất yếu, tuy nhiên, trong nhu cầu của việc ăn ngon mặc đẹp, đôi khi làm cho những thượng đế, có suy nghĩ có tiền mua tiên cũng được. Nếu như tiền vàng, có thể đánh đổi được khả năng cống hiến về nghệ thuật bất kỳ lúc nào, thì sẽ không cần phải có nghệ thuật để làm gì! Vì vậy, cũng nên trao đổi về cái gọi là nhân cách và tư cách của người thưởng thức nghệ thuật, cụ thể là những người trực tiếp tham gia vào việc thưởng lãm. Trong sử sách còn ghi lại rất nhiều câu chuyện về việc xin chữ, khiến người đọc không khỏi cảm động và quý trọng cả người cho, lẫn người xin. Tác phẩm văn chương Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân tả cảnh Huấn Cao cho chữ trong ngục tối, làm người đọc mãi suy tư và ngậm ngùi khôn xiết. Ấy là cái đẹp trong việc tôn vinh nhân cách, tư cách của người có chữ để cho. Và cũng là cái đẹp toát ra từ người xin chữ, biết trân trọng giá trị câu chữ mình xin. Trong hoàn cảnh hiện nay, chữ nghĩa được bày bán khắp các quầy sách, dọc ngang trên hè phố..., phần nào đã làm mất đi cái không gian thiêng liêng, khiến cái hồn của chữ thiếu phần bay bổng. Người bán ra giá, người mua kì kèo, miễn sao có được sự thỏa thuận cuối cùng. Nhưng tất cả, chưa phải là chuyện đáng để chúng ta suy tư. Điều hết thảy những ai quan tâm đến chữ, đến thư pháp, cũng thấy buồn, là chuẩn mực mỹ học trong thư pháp chưa có. Quan niệm trái ngược nhau, về những lỗi thuộc về hình thức, như khái niệm Thư pháp chữ Việt, đã làm nên mấy cuộc tranh cãi lớn nhỏ trong giới, cũng như ngoài giới. Ở đây, xin không lạm bàn về điều vừa nói, chỉ xin nhấn mạnh rằng, người thưởng thức cứ việc phê bình, nhưng hãy phê bình đúng và cân nhắc lời lẽ, để tránh dẫn đến tình trạng thóa mạ. Bất kỳ người nào làm nghệ thuật nào cũng mong có được sự phản hồi từ phía người thưởng thức. Sự phản hồi đó làm cho nghệ thuật được thăng hoa, hay dội nước lạnh vào hứng cảm mới le lói, phụ thuộc vào bản lĩnh nghề nghiệp người cầm bút và thái độ người thưởng thức. Riêng với phân môn nghệ thuật thư pháp và thư pháp chữ Việt, còn rất nhiều những vấn đề cần phải được các nhà nghiên cứu, các nhà chuyên môn và tất cả những người quan tâm đóng góp ý kiến, bổ khuyết hạn chế. Trịnh Tuấn

CÁT

Ý Lan triển lãm thư pháp trên cát

Đây là lần đầu tiên chị trình làng hội họa một loại hình nghệ thuật mới với nhiều tác phẩm rất độc đáo. Triển lãm sẽ được khai mạc từ ngày 1 đến 6/9 tại nhà riêng của Ý Lan ở Hà Nội.

Với chất liệu là những hạt cát màu tự nhiên mang từ biển về, cây cọ vẽ thường ngày được thay bằng chiếc muỗng nhỏ và tài đổ khéo léo cho các màu chồng lên nhau thành nét, Ý Lan cho ra đời rất nhiều tác phẩm mới. Người xem có thể chiêm ngưỡng bộ ly 3 chiếc với ba chữ Phúc - Lộc - Thọ, các mặt còn lại là hình ông Thọ râu dài phúc hậu, tiên đồng với quả đào tiên, chữ Nhẫn kèm với cảnh mục đồng chăn trâu thổi sáo..

Riêng tác phẩm vẽ Phật Tổ đang ngồi dưới gốc bồ đề có khổ lớn 20-30 cm, xung quanh là đàn hạc trắng bay lượn, mặt còn lại là cảnh bồng lai, chị đã bỏ ra 4 tháng miệt mài mới hoàn thành.

(Theo Tuổi Trẻ)

ẢNH TRÊN ĐÁ

Ảnh trên đá - một kỹ thuật độc đáo

Ông Vỹ đang sáng tạo thạch ảnh. Ảnh: Thế Giới Mới.

Những viên đá cuội xù xì, thô nhám nhặt lên từ bờ sông, ngọn suối đã trở nên đẹp và quý phái hơn nhờ kỹ thuật phóng ảnh màu vào đá của nghệ nhân Lê Đức Vỹ tại Đà Nẵng.

Hơn 500 bức thạch ảnh với các chủ đề như chân dung, danh lam thắng cảnh... đã ra đời từ công nghệ này.

Ông Lê Đức Vỹ 57 tuổi, sống ở tổ 29 phường Thọ Quang, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng. Ý tưởng làm thạch ảnh xuất hiện từ mong muốn làm ra những sản phẩm mới lạ, đưa gia đình thoát cảnh nghèo khó. Cuộc mưu sinh dẫn ông qua nhiều nghề như trang trí nội thất rồi trang trí mỹ thuật, và tạm dừng lại ở những viên đá cuội có vẻ đẹp hoang sơ, gam màu kỳ bí tình cờ nhặt lên từ các bờ sông suối ở miền núi Hòa Vang.

Từ những năm 1990, ông đã thành công trong việc phóng hình trắng đen lên đá. Sau hơn 10 năm kiên trì, lận đận bỏ nhiều công sức, bán cả xe máy, cầm cố nhà cửa để tìm tòi thử nghiệm, giữa năm 2005, Lê Đức Vỹ thành công trong việc phóng ảnh màu lên đá, vỏ ốc.

Một tác phẩm của Bouguereau được phóng vào vỏ ốc.

Trong các ngăn tủ, dưới nền nhà ông Vỹ bày kín thạch ảnh, với những viên đá đẹp in chân dung, tranh thủy mặc, tranh cổ điển..., hầu hết đều được gắn với biểu tượng thành phố Đà Nẵng. Nhiều người gọi ông là "vua thạch ảnh". Ngày 15/8/2007, công ty Kỷ lục Vietkings trao cho ông danh hiệu người làm thạch ảnh đầu tiên của Việt Nam.

Ông Vỹ cho biết, công đoạn phóng ảnh kéo dài 3-5 giờ, tùy theo kích cỡ của đá, sau đó được tráng một lớp hóa chất bảo vệ chuyên dụng. Giá thành được tính theo diện tích, cứ 1 cm2 là 3.500 đồng. Kỹ thuật phóng ảnh này cho phép thực hiện trên những vật liệu bề mặt xù xì, lồi lõm để cho ra tác phẩm đá có tính nghệ thuật cao.

Mỗi viên đá đều có những đường vân, gân đá, gam màu, độ tương phản riêng. Chọn loại đá nào để phù hợp, hài hòa với nội dung tranh ảnh, tạo ra tác phẩm có hồn để có hồn... đòi hỏi tính sáng tạo rất cao của nghệ nhân.

Hiện ông Vỹ có phòng trưng bày thạch ảnh tại lô D16, lầu 1, thương xá Tax (135 Nguyễn Huệ, quận 1, TP HCM).

Theo Thế Giới Mới

THỦ CÔNG

Truyện Kiều trên đá và bộ tranh làm từ cánh bướm

Tấm "bìa" tác phẩm Truyện Kiều trên đá, có tạc hình nhân vật Vương Thúy Kiều.

(Dân trí) - Hai tác phẩm có một không hai này: bộ tranh Bắc - Trung - Nam làm từ vỏ tràm, cánh bướm và Truyện Kiều khắc trên đá cuội dưới dạng thư pháp đang được trưng bày tại Công viên 3-2 trong suốt thời gian diễn ra Festival Huế 2008.

Bộ tranh độc đáo lớn nhất Việt Nam

Đây là bộ tranh xuất phát từ ý tưởng của chủ doanh nghiệp Khánh Hà (Huế), do hai nghệ nhân Hồ Đắc Hiệp và Trương Hữu Võ thực hiện trong 45 ngày. Toàn bộ bộ tranh lớn nhất Việt Nam này được làm bằng vỏ tràm và cánh bướm, mỗi bức tranh rộng 15x1,45m.



Bộ tranh thể hiện những hình ảnh đặc trưng của ba miền Bắc - Trung - Nam, với các hình ảnh chùa Một Cột, Quốc Tử Giám, Tháp Rùa, hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội); Ngọ Môn, chùa Thiên Mụ, cầu Trường Tiền (Huế); Bến Nhà Rồng, chợ Bến Thành (TPHCM)…





Ông Nguyễn Minh Kỳ, Giám đốc doanh nghiệp Khánh Hà, cho biết: “Bộ tranh được tạo ra nhằm tạo sự đột phá trong nghệ thuật tạo hình và khai thác triệt để những ưa đãi từ thiên nhiên để đưa vào nghệ thuật”.



Bộ tranh sẽ được trưng bày trong suốt dịp lễ hội Festival Huế 2008 và sau đó sẽ được giao lại cho UBND tỉnh Thừa Thiên Huế trong phiên bán đấu giá. Toàn bộ số tiền bán đấu giá thu được sẽ dành cho các hoạt động từ thiện, phúc lợi xã hội.



Cậu sinh viên với tác phẩm Truyện Kiều trên đá



Sinh ra tại vùng đất Cố đô, lại có niềm đam mê nghệ thuật, Nguyễn Văn Tân, sinh viên năm thứ 4 khoa Hội họa Trường ĐH Mỹ thuật Huế đã có ý tưởng tạo ra một tác phẩm được làm bằng đá cuội, trên đó viết những câu thơ trong Truyện Kiều theo kiểu thư pháp.



Theo Tân, anh chọn đá để viết thư pháp Truyện Kiều chỉ đơn giản vì ngay từ thời nguyên thuỷ con người đã biết dùng đá làm chất liệu đầu tiên để truyền đạt thông tin. Anh nghĩ mình sử dụng chất liệu này như một cách trở về với tổ tiên của loài người; và cũng vì chưa ai sử dụng chất liệu này để thể hiện Truyện Kiều.





Tác phẩm đặc sắc của Tân được trưng bày tại Công viên 3-2 trong dịp Festival Huế 2008, gồm 3.254 câu thơ lục bát, trình bày trên 1.627 viên đá cuội màu trắng trong tổng số 1.635 viên đá cuội được gắn trong tác phẩm (8 viên dùng để đánh dấu số la mã từ khổ thơ 1 đến khổ thơ 8). Toàn bộ tác phẩm có tổng thể 9 trang và một trang bìa làm bằng thạch cao với chân dung một thiếu nữ mô phỏng cho nhân vật Vương Thuý Kiều.



Để hoàn thành tác phẩm, Tân đã phải miệt mài luyện tập những nét thư pháp đầu tiên trong suốt nhiều năm với nhiều chất liệu như giấy báo cũ, giấy dó, giấy Việt Trì, giấy xuyến chỉ, gạch, sau đó mới viết trên đá cuội. Tác phẩm của anh được thực hiện trong 21 ngày (từ 23/8 đến 14/9/2008). Toàn bộ nội dung được viết bằng chữ quốc ngữ và được định vị vào những khung sắt.



Tuy nhiên, sau 2 đêm trưng bày tác phẩm, một số người xem vô ý thức đã gỡ mất gần 200 viên trong toàn bộ tác phẩm. Hiện nay Tân đang cố gắng phục hồi những viên thất lạc để phục vụ người xem trong các ngày Festival còn lại.



Hoài Lương